VOORSTELLING

George Antheil (1900-1959): Ballet Mécanique (1924) voor twee piano's, slagwerk, propellers, ringen en sirene.

ICTUS-PREMIERE: Opéra de Lille (Frankrijk), 07.12.2012: Ballets Mécaniques (dérive futuriste)

een waar marathonprogramma in verschillende ruimtes, verspreid over het hele operagebouw, met onder meer werk van Edgar Varèse, George Antheil, Luciano Chessa, Kurt Schwitters, enz., opgevoerd door Ictus, Cris de Paris en solisten Michaël Schmid en Fabian Fiorini, maar ook performer Luciano Chessa en de machines van Russolo. LINK

Andere opvoeringen (een greep)

Oktober 2013 met wetenschapper Jean-Paul van Bendegem

Mei 2015 met nieuwe MIDI-machines ontwikkeld door Stichting Logos

Maart 2022 in de Centrale Werkplaats van de NMBS in Mechelen

* MIDI-arrangementen geïnspireerd door Paul Lehrman

* Onder leiding van Georges-Elie Octors

Video #1

"Ballet mécanique, 1924, film van Dudley Murphy en Fernand Léger.

Muziek van George Antheil, voor 2 piano's, 3 xylofoons, 4 basdrums, vliegtuigpropellers, elektrische bellen en sirenes.

Uitgevoerd door Ictus in de Opéra de Lille, december 2012, Georges-Elie Octors (dirigent).

MIDI-bestanden en aanbevelingen door Paul Lehrman, beoordeeld door Ictus. 

Deze versie is een hypothese. Er is geen “officiële” synchronisatie van de film en de muziek bewaard gebleven.

 [tekst: 2012]

Als een klap op de vuurpijl wordt een eigentijdse versie opgevoerd van Ballet Mécanique (1924) het multimediale experiment van de Amerikaanse componist George Antheil en de schilders/cinematografen Fernand Léger en Dudley Murphy. De beeldtaal ademt de geest van het dadaïsme en futurisme van het begin van de twintigste eeuw: simultane poëzie, aaneenschakeling van beelden zonder narratieve structuur.

Frenand Léger: “Geen scenario. Een ritmische opeenvolging van beelden, dat is alles […]. We gaan door tot het oog en de geest van de toeschouwer het niet meer aankunnen”. Eenzelfde drang naar verzadiging typeert de instrumentatie van de muzikale compositie. Zestien automatische piano’s, vliegtuigpropellers, sirenes, acht bellen, xylofonen en een uitgebreide percussie-sectie. Antheil karakteriseerde zijn magnum opus als “soms koud en glimmend, soms brandend als elektrisch vuur”. Of ook: “met Ballet Mécanique presenteer ik u voor de eerste keer een muziek met de hardheid en de schoonheid van een diamant”. Maar niets liep zoals gehoopt: de vooropgestelde zestien mechanische piano’s bleken niet synchroniseerbaar en werden teruggebracht tot één exemplaar, tijdens de première werden de pruiken van de toeschouwers op de eerste rij afgeblazen door het geweld van de propellers, de sirenes stopten niet op bevel: totale chaos.

Bovendien zorgden onderlinge verschillen in lengte ervoor dat de film en de muziek decennialang een eigen leven leidden. Pas eind jaren negentig werd een poging gedaan om de oorspronkelijke intentie, een gesychroniseerde uitvoering van beeld en klank, mogelijk te maken. In de Handelsbeurs wordt een alternatieve versie gepresenteerd waarin zowel de kracht van de autonome muziekuitvoering als de combinatie van film en muziek een kans krijgen. De zestien automatische piano’s worden vervangen door virtuele synthesizers, maar voor het overige zorgt Ictus voor een uitvoering die dicht in de buurt komt van het originele plan van Antheil. Uit de film van Léger worden zeven minuten geselecteerd die op een minimale wijze worden gemonteerd om tot een symbiose van klank en muziek te komen. De repetitieve, non-narratieve beelden en onverwachte cuts, ze lijken op één of andere manier steeds wonderwel ‘in sync’ te zijn met het stuwende, theatrale ‘ballet’ van mechanische instrumenten, propellers, sirenes en slagwerkinstrumenten.

ALBUM

Galerij hieronder: Concertfoto’s, repetities en een fragment van de partituur.

BELOW: Paul D. Lehrman's crucial contribution to understanding Ballet Mécanique and its contemporary realization with MIDI files.

Video #2

Onze première in de Opéra de Lille, 7 december 2012, Georges-Elie Octors (dirigent)

Hedendaagse muziek kan gevaarlijk zijn!

Uittreksel uit een van onze technische gegevensbladen. Het klopt dat Georges-Elie tijdens een repetitie in onze studio het geluid wilde testen, aan de hand van een breinaald die tussen de propellerbladen werd geduwd. Het klopt ook dat die breinaald zijn hand doorboorde. Het was een wonder dat die hand niet verlamd raakte.

Uittreksels uit het programma van 7 december 2012

De Opera van Rijsel had het heel goed aangepakt. Een traiteur had gewerkt met de originele recepten voor de ‘futuristische keuken’, in 1931 gepubliceerd door Marinetti en de schilder Fillìa. Deze synesthetische recepten vroegen om licht, aanraking en geuren. Als we het ons goed herinneren, werd een melksoep onder groen licht opgediend.

Video #3

Dezelfde versie als hierboven op deze pagina (Opéra de Lille, 7 december 2012), in Score Follower met de concertpartituur van Georges-Elie Octors.

Een e-mail van Georges-Elie, over weglatingen en veranderingen in de ritmische structuur.

The day after

E-mail aan Paul Lehrman