gang van transparantie

Wanneer muziek erin slaagt de tijd te bezweren kan er een sjamanistische kracht opduiken die ons verbindt met de krachten om ons heen. In vroegere beschavingen hadden maan- of zonnerituelen een magische functie. Dankzij deze rituelen konden de seizoenen terugkeren en kon de zon elke dag opkomen. Hoe zit het met onze pulsars? Waarom zouden we ze hierheen halen, nu ze door hun verschijning aan de noordelijke hemel zichtbaar zijn?
Gérard Grisey

Op vrijdag 16 januari openen we de Atelier BNO van Bozar als concertzaal, een prachtige zaal in de vorm van een peer (zoals ook sommige bekende pianostukken).

LE NOIR DE L'ETOILE, gecomponeerd in 1990 door Gérard Grisey, weerspiegelt de drie belangrijkste thema's uit het einde van zijn leven:

- De bezetting van de ruimte (zes percussionisten die in hoog tempo ritmische sequenties rond het publiek laten wervelen);
- Een polyfonie van tempo's (citaat: “De hele kunst van de componist bestaat erin deze verschillende tijden op elkaar af te stemmen [...] Er ontstaat dan een moment van muzikale extase, een ware gang van transparantie waar deze onherroepelijk gescheiden tijden gedurende enkele seconden, of zelfs minuten, met elkaar communiceren en soms versmelten”);
- En de onderhandeling met een buitenmenselijk element, dat de mythe van de componist-demiurg ontkracht (hier de impulsen van astronomische signalen afkomstig van pulsars, die het tempo aangeven aan de percussionisten). (1)

Onze muzikaal directeur Tom De Cock stuurde ongebruikelijke instructies naar zijn collega-percussionisten: "We spelen een niet-machistische en horizontale versie. Het sleutelwoord van deze productie is sensualiteit. Niet overdrijven. Vloeibaar metaal. Altijd mooi, nooit agressief.“ (!).

Pawel Krynski, een jonge astrofysicus, zal ons als inleiding een korte les geven over de ”kosmische metronomen" die pulsars zijn.

_______

(1) Het citaat van Grisey en alle hier geschetste overwegingen zijn afkomstig uit Nicolas Donin, “Composer le temps”, hoofdstuk uit het collectieve werk “Où est passé le temps ?”, Parijs, Gallimard, 2012 — een must-read. De kwestie van de geluidsecologie is het belangrijkste onderzoeksgebied van Donin geworden. "Le Noir" is zeker geen ecologisch werk en lijkt eerder op een vreemde mix van sciencefiction, percussieconcert en een heidens ritueel, maar het blijft niettemin een soort mijlpaal in de muziekwereld. Er komen nieuwe bekommernissen en nieuwe standpunten naar voren. “Het produceren van een originele muzikale tijd [zoals Grisey suggereert] volstaat niet meer echt als het geen verband houdt met een geluidsecologie – een wetenschap en een beleid van de fysieke, sociale en culturele omgeving waarin nieuwe muziek bedoeld is om te verschijnen”, schrijft Nicolas Donin verder.

______

ANDERE LEESSTOF

Over “Noir de l'Etoile” heeft Bozar een korte maar zeer volledige tekst besteld bij onze dierbare Klaas Coulembier, die in drie talen is gepubliceerd op de website van Bozar, >LINK

En ter gelegenheid van de vertolking van het werk door Les Percussions de Strasbourg in 2025 heeft het festival Musica in Straatsburg een tekst van Lambert Dousson gepubliceerd die de horizon aanzienlijk verbreedt! Daarin wordt gesproken over de onzichtbaarheid van vrouwen, LSD en Joy Division. Alleen in het Frans, >LINK.