In dit project brengen studenten van de conservatoria van Antwerpen, Brussel en Gent het ambitieuze en visionaire werk P. Multitudinis (2018) van de Amerikaans componist George E. Lewis tot uitvoering. Studenten uit jazz-, klassieke en hedendaagse muziekpraktijken vormen samen een tijdelijk creative orchestra, waarin uiteenlopende speeltradities, esthetische referentiekaders en luisterhoudingen samenkomen.

P. Multitudinis is een grootschalig werk dat gedeeltelijk open is qua bezetting en schaal en bestaat uit meerdere sub-ensembles. Er is geen centrale partituur. In plaats daarvan werken musici met precies genoteerd materiaal dat flexibel kan worden ingezet, én met een raster van taken dat manieren suggereert om zich te verhouden tot de zich ontvouwende klankomgeving. Keuzes worden collectief genomen tijdens het spel, en nieuw muzikaal materiaal ontstaat steeds in directe relatie tot de actuele situatie—vandaar dat Lewis hier de term situational form verkiest boven open form. De uitvoering is geen definitieve versie, maar een unieke momentopname van een ensemble dat muziek vormgeeft als een levend, relationeel en sociaal proces.

Lewis verwijst met dit werk naar een passage uit Baruch Spinoza’s Tractatus Politicus (1677):

“Civitatis jus potentia multitudinis, quæ una veluti mente ducitur, determinatur. At hæc animorum unio concipi nulla ratione posset, nisi civitas id ipsum maxime intendat, quod sana ratio omnibus hominibus utile esse docet.”

“The right of a commonwealth is determined by the power of a people that is guided as though by a single mind. But this union of minds could in no way be conceived unless the chief aim of the commonwealth is identical with that which sound reason teaches us is for the good of all men.”

« Dit recht, ’t welk door de macht van de menigte bepaalt word, noemt men gemeenlijk Heerschappy. En deze eenheit van zielen kan op geen wijze begrepen worden, ten zy de Heerschappy dat voornaamlijk beoogt, ’t welk de gezonde reden leert voor alle menschen nut te wezen. »

Voor Spinoza berust legitimiteit niet op de autoriteit van een individu, maar op de kracht van de veelheid — een gemeenschap die tijdelijk als één geest handelt. Tegelijk benadrukt hij dat zo’n eenheid slechts mogelijk is wanneer het handelen gericht is op een gedeeld algemeen belang. In P. Multitudinis vertaalt die gedachte zich naar een muzikale praktijk waarin vorm ontstaat uit gedeelde aandacht, collectieve besluitvorming en wederzijdse verantwoordelijkheid.

Het werk van Lewis is onlosmakelijk verbonden met de esthetiek en filosofie van de Association for the Advancement of Creative Musicians (AACM), het invloedrijke Afro-Amerikaanse kunstenaarscollectief dat in 1965 in Chicago werd opgericht. De AACM ontwikkelde een radicaal model van muzikale praktijk waarin compositie, improvisatie, educatie en gemeenschapsvorming met elkaar verweven zijn. Centraal staat het principe van creatieve autonomie: musici worden aangespoord om eigen systemen, notaties en vormen te ontwikkelen, voorbij vastgelegde stijlcategorieën of institutionele verwachtingen.

Lewis, sinds de jaren zeventig lid van de AACM, heeft deze traditie niet alleen als componist en performer verdergezet, maar ook als auteur en academicus diepgaand geanalyseerd. Zijn boek A Power Stronger Than Itself: The AACM and American Experimental Music (2008) geldt inmiddels als een sleutelwerk binnen de muziekgeschiedschrijving van de twintigste eeuw. In dit omvangrijke onderzoek herschrijft Lewis de canon van de Amerikaanse experimentele muziek door de AACM niet als randfenomeen van de “avant-garde jazz”, maar als een centrale kracht binnen de experimentele compositiegeschiedenis te positioneren. Tegelijk ondermijnt hij het klassieke genie-narratief: de focus ligt niet op individuele heroïek, maar op collectieve structuren, netwerken en gedeelde kennisproductie.

Diezelfde nadruk op gemeenschap vertaalt Lewis ook naar zijn opera Afterword, gebaseerd op het boek, waarin niet het individu maar de gemeenschap centraal staat. In een uitgebreid profiel over Lewis in The New Yorker (2024) citeert Alex Ross een sleutelzin uit het libretto: “Heroes, gods, and masters do not exist in our sight.” Die uitspraak resoneert rechtstreeks in P. Multitudinis: vorm ontstaat hier niet uit hiërarchische controle, maar uit gedeelde aandacht, verantwoordelijkheid en verbeeldingskracht van de multitude.

P. Multitudinis vertrekt vanuit de overtuiging dat hedendaagse muzikale praktijken fundamenteel hybride, transversaal en sociaal gesitueerd zijn. Het ensemble fungeert als een laboratorium waarin studenten experimenteren met luisteren over stijlgrenzen heen, het vertalen van conceptuele partituren naar performatieve beslissingen, en het onderzoeken van machtsverhoudingen, leiderschap en agency binnen een groot collectief. Lewis’ muziek biedt een concreet en ervaringsgericht kader om deze vragen in praktijk te brengen.

Kobe Van Cauwenberghe

⏣

Het project wordt begeleid door Kobe Van Cauwenberghe, die eerder werkte met het Creative Orchestra-repertoire van Anthony Braxton (KCA, Brussels Philharmonic, Ictus). George Lewis zal zelf aanwezig zijn tijdens het project, wat de uitvoering tot een uitzonderlijke gelegenheid maakt voor directe artistieke uitwisseling tussen componist en performers.