Alle Liquid Room projecten

Voor deze 5de editie nodigen we drie leden uit van het Weense ensemble MIKADO, gespecialiseerd in muziek uit de middeleeuwen en de renaissance: Thomas List (blokfluit), Theresa Dlouhy (stem) en Eva Reiter (vedel). Reiter is trouwens ook componiste en een eersterangs gambiste en fluitiste (gespecialiseerd in de Paetzold contrabasblokfluit).

SUBTILIOR

De term ‘Ars Subtilior’ werd in 1960 door de musicologe Ursula Günther voorgesteld als benaming voor het absolute hoogtepunt van de Ars Nova (eind 14de eeuw), een stijl die tot dan toe sceptisch als maniëristisch werd bestempeld. Subtilis, Subtilior, Subtilitas: deze termen vinden we vaak terug in de teksten van onder meer Philippus de Caserta en Egidius de Murino, twee typische vertegenwoordigers van deze geraffineerde stroming die zich ontwikkelde aan de hoven van Zuid-Frankrijk. Achter dat subtiele gaat een hele wereld van melodische en ritmische nuances schuil, verfijnde expressie en een sublimering van het verlangen dat zo typisch is voor de hoofse liefde. Subtiliteit wijst echter ook op handigheid, wetenschap, schrijfvondsten en formele krachttoeren, kortom, op alles wat we vandaag als ‘artificiële kunst’ zouden bestempelen: polytekstuele contrapunten die verschillende gedichten vermengen met diverse perspectieven, kalligrammen, citaten, ironie; opeenstapelingen van verschillende metrums (9/8 op 5/2 op 7/3 bijvoorbeeld, bij Cordier); onstabiele ritmiek door intensief gebruik van de zich niet oplossende syncope; virtuoze bovenstemmen; tal van alteraties die een chromatische sfeer creëren en vooral de indruk geven van zeer autonome stemmen, die met soevereine achteloosheid verstrengelen tot een polyfoon weefsel. (1)

Het is een bekend gegeven hoezeer de middeleeuwse en renaissancemuziek de naoorlogse hedendaagse muziek heeft beïnvloed. Denken we bijvoorbeeld aan het mooie verhaal van Luigi Nono over zijn lange avonden met Bruno Maderna, waarbij ze raadselachtige canons ontcijferden, geschreven volgens de regels van het magische vierkant. De formele zoektocht van de pre-tonale muziek voedde op zijn beurt de post-tonale zoektocht en bood de garantie dat zelfs de meest formele kunstgrepen perfect verzoenbaar waren met de verfijnde passie van de aristocratische expressie. Het subtiele fungeerde voor hen als talisman, als spirituele bescherming tegen romantische sentimentaliteit, die hen tegelijk fascineerde en afstootte, en waarvoor ze een uitweg zochten. Verzoend met de 19de eeuw, blijven we echter gecharmeerd door de bizarre raakvlakken tussen de 14de en de 20ste eeuw. Alsof ze er een subtiele alliantie bestaat tussen die twee tijdvakken.

____________

(1) Opmerking: onze vrienden, partners en medehuurders van bij Rosas, onder de bezielende leiding van Anne Teresa De Keersmaeker, wijdden twee schitterende voorstellingen aan de ‘Ars Subtilior’-muziek: En Atendant (2010) en Cesena (2011).

NACHT

Onze Weense vrienden brengen ons Landini, Caserta en Ciconia: de expressie en de sonoriteit van een tijdperk dat tegelijk zo dichtbij en zo veraf ligt. We dienen hen van antwoord met nieuwe muziek: van Klaus Huber tot Conlon Nancarrow en Bernhard Gander, plus twee speciaal voor de gelegenheid gecomponeerde stukken (Franck Yeznikian en Christophe Guiraud) waarbij we moderne en oude instrumenten op originele manieren combineren: klavichord, elektronica en allerlei soorten houten en metalen fluiten.

Het is niet onze bedoeling te rivaliseren met Ars Subtilior door er nog een schepje bovenop te doen als het gaat om ostentatieve complexiteit en uitbundige polyfonie. We hebben de moderne werken integendeel gekozen (en ook 'besteld') binnen het ‘nocturne’-repertoire. Om Subtilior te zijn, moeten de gedurfde formele vondsten een elegant geheel vormen dankzij een ingehouden expressie. Experimentele compositie en ingehouden zang zijn niet onverzoenbaar, integendeel: ze vloeien vlot samen binnen de categorie van het mysterieuze. Door te verbroederen met de middeleeuwse toverkunsten, laat de hedendaagse muziek zich hier van haar minst bekende kant zien, die nochtans de basispijler is van haar geschiedenis. Op dat moment vloeien de zachte expressie, de verfijnde timbres, de polyfone verstrengelingen en de gevarieerde versieringen in zekere zin samen tot een vredige avond waarbij de schaduw een vriend is en de kwetsbaarheid een blazoen. De luisteraar spitst zijn oren, vergeet de dagelijkse drukte en herontdekt de muziek als kunst van het halve zeggen en als discipline van het geheim.

PROGRAMMA

Dit lange programma wordt in één enkele beweging afgewerkt op de vier scènes, volgens de regels van de echo, de overvloeiing of het contrast. Zoals gebruikelijk in onze Liquid Rooms, worden de werken in het publieksprogramma opgesomd en becommentarieerd in willekeurige of alfabetische volgorde. Vervolgens worden de titels van de gespeelde stukken in real time geprojecteerd op groot scherm (eventueel met de teksten van de gezongen werken).

De middeleeuwse werken en de twee creaties vormen het uitgangspunt, de begeleidende reeks werken kan nog beperkt gewijzijgd. Creatie: maart 2014, Kaaitheater, festival Ars Musica / Klara Festival (in coproductie met Bozar en Kaaitheater), Brussel.

DE LIQUID ROOM

De Liquid Rooms van Ictus zijn in de eerste plaats een format, een alternatieve manier om muziek te presenteren. Alle stoelen worden uit de concertzaal verwijderd, langs de muren staan vier podia opgesteld. Het publiek luistert zoals in een rockfestival of een jazzoncert: het kan naar believen de zaal binnen of terug naar buiten gaan, blijven staan of op de grond zitten, de ene muziek vloeit uit de andere voort en de hele tijd blijft de bar open. In and out: een discrete regie, een rijkelijk versterkt geluid, stukken die zonder duidelijke overgangen in elkaar opgaan. Resultaat: de Liquid Room biedt non-stop en tenminste gedurende twee uur muziek, zonder zichtbare podiumwissels en met delicate overgangen van de ene scène naar de andere. Elk werk is een verlengstuk van het vorige, is er een commentaar op of contrasteert ermee.

Het voorgestelde repertoire gaat van solo tot sextet en stelt het individuele, het fysieke, het concentratievermogen en de unieke ervaring centraal. ‘Composities’ in de traditionele zin van het woord, die hun vorm aannemen doorheen de tijd, wisselen af met Cageiaanse performances waarin doorgaans de nultijd centraal staat die Christian Wolff zo dierbaar is, de cirkelvormige tijd van de zuivere contemplatie. De akoestische stukken, steeds ruimtelijk versterkt, waar instrumentale en idiomatische beheersing vaak centraal staat, wisselen af met muziek voor instrument en elektronica. De jongste generatie componisten verkent daarbij stilistische grenzen waarbij het onderscheid tussen rock en kunstmuziek vervaagt. Op die manier wordt het publiek uitgenodigd om anders te luisteren, zoals het repertoire verandert van scène tot scène: van het verstrooide luisteren van de festivalganger tot het meditatieve luisteren van de soundscape-amateur, het aandachtige luisteren van de melomaan en het kritische luisteren van de musicoloog.

De ervaring met de Liquid Rooms leidt tot een verrassende vaststelling: de mogelijkheid om door een grote zaal te wandelen, van het ene podium naar het andere te stappen, om te luisteren van heel dichtbij of van ver, zelf te kiezen wanneer en hoe men luistert, even naar de bar te gaan en dan terug te keren … de luisteraars krijgen een grote speelruimte die het klassieke concert niet biedt en die paradoxaal genoeg hun aandacht verscherpt. Ze observeren en ontdekken. Zo zagen we jonge toeschouwers die bijna met hun neus op het instrument van onze cellist gedrukt stonden toen hij Pression van Helmut Lachenmann uitvoerde. Zelf herontdekten we dit werk, dat met zijn choreografische en sonore efficiëntie wel gemaakt lijkt voor een dergelijke ruimte.

Liquid Room V: Subtilior wordt in maart 2014 gecreëerd in het Brusselse Kaaitheater en wordt ons 10de experiment, na drie andere Brusselse edities (Kaaitheater, 2009, 2011, 2013) en nog eens zes andere op de volgende locaties of festivals: Brugge (Concertgebouw, 2009), Wenen (Wien Modern, 2009), Hamburg (Kampnagel, 2012), Darmstadt (slotconcert Internationale Ferienkurse, 2012), Luxemburg (Grand Théâtre, 2012) en Gent (Handelsbeurs, 2012).

Commentaar van Thomas Wolff in _de Darmstadter Echo van 30 juli 2012_

_(...) Het rolde, schuimde en kolkte dat het een lust was in het Darmstadium. Met het drie uur durende evenement Liquid Room vierden de 46ste‘International Summer Courses for New Music' uitbundig hun slotnacht, waarbij een publiek van ongeveer 900 mensen over een meer van experimentele klanken zeilde_.