een eindeloos terugkeren

Als we de Weense ziel kunnen omschrijven als een unieke mengeling van avant-gardistische provocatie en ongeremde nostalgie, dan is Eva Reiter zeker de meest Weense onder de Weners. Reiter groeide als componiste, fluitiste en gambiste van kinds af op met de psychedelische, flitsende hedendaagse muziek van Fausto Romitelli, doordrenkt van elektrische klanken. Tegelijkertijd bouwde ze een mooie carrière uit in de oude muziek, met een bijzondere voorliefde voor het Engelse Elizabethaanse repertoire en het sublieme maniërisme, dat nooit terugdeinst voor de ‘vloedgolven van tranen’ waarover Shakespeare sprak.

Het duet met haar Ictus-partner, de cellist Geert De Bièvre, brengt hier dezelfde soort tegenstrijdigheid op een discrete, intieme manier op het podium. Reiter put deze keer uit de geschiedenis van de 17e-eeuwse Franse barokmuziek. Een stijl die aan het eind van de jaren tachtig bij het grote publiek bekend werd door Pascal Quignard’s grote roman La leçon de musique en de daaropvolgende film Tous les matins du monde. De held van het verhaal is Jean de Sainte-Colombe, gambist en componist en de meester van Marin Marais. Hij is het prototype van de onverzettelijke en strenge kunstenaar en hecht veel waarde aan het ideaal van een muzikale kunst die expressie geeft aan de diepste geheimen van het hart (altijd op het gevaar af compromissen te sluiten die tot decadentie leiden).

Het ostentatief contrast tussen de twee instrumenten in dit concert, de moderne cello en de viola da gamba, prikkelt en beroert. In 1740 publiceerde de abt Hubert Le Blanc een amusant pamflet met de wat sarcastische titel La Défense de la basse de viole contre les entreprises du violon et les prétentions du violoncelle. Er stond in werkelijkheid veel op het spel. Het esthetische regime van een heel tijdperk werd omgegooid. De gamba is zacht en houtachtig, melancholiek en aristocratisch, de cello klinkt luid en geeft meer metaalachtige boventonen, triomfantelijk en burgerlijk.

Berio versus Sainte-Colombe, nostalgie versus vernieuwing, de cello tegenover de gamba. De tegenstelling tussen oud en nieuw veinzend eert dit concert fijngevoelig een altijd aanwezig verlangen naar muziek en naar de meest universele kracht van het muzikale: de kunst van het halve verhaal.