1

L'Histoire du Soldat (Igor Stravinsky, 1918)

Na het einde van de Eerste Wereldoorlog, in 1918, komt er in de Franse avant-garde een hevige reactie op gang tegen de Wagneriaanse “nevel” en de Debussyaanse “mist”. Met zijn _L'Histoire du Soldat_ produceert Stravinsky met een zelden geëvenaarde virtuositeit en frisheid een soort “remix avant la lettre”. Ongepolijst vioolspel, circuslawaai, militaire trompetten, Russische liederen, valse walsen en decadente tango’s: alles botst vrolijk tegen elkaar. Niets is te onzuiver of te ruw, de meest triviale elementen worden getransfigureerd door ritme, ironie en een hartbrekende droefenis.

Het stuk werd door Stravinsky en de schrijver Charles-Ferdinand Ramuz opgevat als toneelkunst en geschreven voor een rondreizend gezelschap met een verteller en een handvol muzikanten. Ramuz hanteert daarbij bewust een eenvoudige, nadrukkelijke en ruwe taal, die geschreven lijkt met “een dik schoolpotlood” (HF Berchet). _L'Histoire du Soldat_ herneemt het thema van _Faust_ en giet het in een volksverhaal dat zou worden begeleid door een klein orkest voor een poppentheater. Een violist verkoopt zijn kleine viool aan de duivel, maar verliest er mee al zijn levensvreugde.

(J-L P.)

2

Le Soldat Inconnu (Georges Aperghis, 2014)

Op het smeulende puin van de catastrofe herinnert een man zich de mythe van Babel. In de leegheid van deze constructie ziet hij een gelijkenis met de ramp waardoor hij nog slechts een schim is van zichzelf. In iets minder dan een halfuur leidt Georges Aperghis ons door een compacte en strakke partituur waarin de kwart-tonen opvallen. In zijn muzikale allegorie klaagt hij de absurditeit van de oorlog aan als de ultieme negatie van ons mens-zijn.

(F. Lajournade-Bosc)

3

We hadden gehoord over volledig verdwenen werelden, over rijken die met man en muis verzwolgen waren, gezonken naar de onverklaarbare bodem der eeuwen, samen met hun goden en hun wetten, hun academies en hun zuivere en toegepaste wetenschappen, hun grammatica’s, woordenboeken, klassiekers, romantici en symbolisten, hun critici en de critici van hun critici. We waren er ons goed van bewust dat heel de zichtbare aarde uit as bestaat en dat die as iets betekent. We ontwaarden door de dikke laag van de geschiedenis de spookbeelden van gigantische schepen, volgeladen met rijkdom en wijsheid. We slaagden er niet in ze te tellen, maar al bij al waren die schipbreuken onze zaak niet.

Elam, Ninive en Babylon waren mooie, vage namen, en de totale teloorgang van die werelden had voor ons al even weinig betekenis als hun bestaan zelf. Maar ook Frankrijk, Engeland Rusland… zouden mooie namen zijn, net als Lusitania. En we zien nu dat de afgrond van de geschiedenis diep genoeg is voor iedereen. We beseffen dat een beschaving even kwetsbaar is als een mensenleven. Zo is het niet langer ondenkbaar dat de werken van Keats en Baudelaire hetzelfde lot beschoren zijn als die van Menander. De oorzaken daarvan zijn terug te vinden in de kranten…

Maar dat is nog niet alles. De vlammende les houdt nog meer in. Het volstond niet dat onze generatie uit eigen ervaring leerde dat zelfs de mooiste en de oudste, de meest fantastische en best
geordende dingen vergankelijk zijn. Onze generatie is, in de orde van het denken, het gezond verstand en het gevoel geconfronteerd met buitengewone verschijnselen, brutale paradoxen en ontnuchterende ontgoochelingen die alle vanzelfsprekendheden op de helling plaatsten. [...] We hebben met eigen ogen
het gewetensvolle werk, het degelijkste onderwijs en de grootste discipline en toewijding gezien, aangepast aan de gruwelijkste scenario’s.

Zoveel gruwel zou niet mogelijk zijn geweest zonder zoveel menselijke kwaliteiten. Er is wellicht veel wetenschap nodig geweest om zoveel mensen om te brengen, zoveel goederen te verkwisten en zoveel steden te vernietigen in zo weinig tijd. Maar er zijn evenveel morele kwaliteiten voor nodig geweest. Kennis en Plicht, bent u dan verdacht?

Paul Valéry, De crisis van de geest, (La crise de l’esprit), 1919